ÖZET

Bu çalışmada, Türkiye Türkçesinde kullanılan ve Türkçe Sözlük’te madde başı ve madde içi olarak sözlükbirimselleşmiş belirteçleri, fiillerle birliktelik kullanımlarını ve eşdizimlilikleri açısından derlem tabanlı bir uygulama temelinde inceleme konusu yaptık.

Bu amaçla, Türkiye Türkçenin edebi diline ait metinlerinden seçtiğimiz 306 eserden oluşan 12.321.000 (+-) sözcüklük bir ana derlem, amacımıza uygun olarak, sayısallaştırıldı ve MYSQL veri tabanı uygulamasıyla tümcesel olarak derlenebilir hale getirildi. Türkçe Sözlük’te tanımlı 2615 madde başı ve içi belirtecin geçtiği fiil tümcelerini çalışmamızda kendimize konu edindik. Dizimsel ve anlamsal olarak birbiriyle bağdaşıklık gösteren belirteçlerin fiillerle olan ilişkiselliğini birliktelik kullanımları ve eşdizimsellik kavramı çerçevesinde değerlendirdik.

Türkçe Sözlük’ün belirteç temelli bir ‘derlem denetimini’ yapmak, ana dili ve ikinci dil öğretiminde önemli bir yere sahip olan eşdizimsel yapıları Türkçe için bu eksende tespit etmek amaçlı yürüttüğümüz bu çalışma, bu anlamda ilk sözlükbilimsel çalışma olma özelliğini taşımaktadır.

Anahtar Sözcükler: belirteç, fiil, birliktelik kullanımı, eşdizimlilik, derlem dilbilim, sözlükbilim, Türkiye Türkçesi.


ABSTRACT

CO-OCCURENCE AND COLLOCATIONS OF ADVERBS WITH VERBS
IN TURKISH

In this study, we invetstigated the co-occurunce of adverbs that is lexicalizied in the form of headword collocated with verbs used in Turkish and Turkish Dictionary in a corpus-based methodology.

The corpus has been compiled Turkish literary texts which consist of 12.321.000 (+-) words (token), and then this corpus digitalized in MySQL database form for lexical queries. At the same time, the database is a form for sentence-adverb parsing. The thesis topic includes sentence that is involved 2615 adverb in the form of headword or head content in Turkish Dictionary. We worked on relationshiop between verb and adverb that is coherence together in terms of their semantic and syntactic side in the co-occurence and collocation notion.

Briefly, this study is summarized in two title:
1) Controling Turkish Dictionary in the corpus-based frame.
2) To discover Turkish adverbial collocated structures that is important for mother tongue learning, esspecially foreign language learning.

Keywords: adverb, verb, co-occurence, collocation, corpus linguistics, lexicography, Turkish Language